“`html
WindRunner’ın uzunluğu bir futbol sahasının büyüklüğüne eşdeğer olacak.
Colorado eyaletinin Boulder şehrinde bulunan bir şirket, dünyanın en büyük uçağını yapma hedefiyle yola çıkmış durumda. Bu olağanüstü 108 metrelik uçağın, etkileyici bir kanat genişliği olan 80 metreden fazlasıyla, Boeing C-17 Globemaster III’ün 12 katı kadar kargo kapasitesine sahip olması bekleniyor. Ayrıca, günümüzdeki en büyük yolcu uçağından yaklaşık 1.5 kat daha fazla alan sunması da öngörülüyor.
Ancak bu uçakta, dar koltuklar ya da servis arabaları yer almayacak. Aslında “kabinde” insan göremeyeceksiniz. Geniş alan, rüzgar türbini bıçaklarını taşımak amacıyla tasarlanmış. WindRunner’ı geliştiren Radia firması, bu devasa uçağın hem ABD’deki hem de diğer ülkelerdeki rüzgar enerjisi projeleri için önemli bir katkı sağlayacağını savunuyor.
Popular Science ile yaptığı bir görüşmede, Radia CEO’su Mark Lundstrom, şirketinin bu havadan platformu “dünyanın en büyük yapıları en zor ulaşılabilir yerlere taşıyan bir araç” olarak nitelendiriyor.
Radia’nın web sitesinde yer alan ifadelere göre, şirketin kuruluşunda temel hedefi, küresel CO2 emisyonlarının %10’unu azaltmaktı. “Amacımız hâlâ bu yönde; geliştirdiğimiz ürünü, stratejik hava taşımacılığındaki ihtiyaçları karşılamak için özel olarak tasarladık.”
Caruso Ventures ve ConocoPhillips gibi yatırımcılardan fon alan Radia, 2017 yılında projeye başlamış ve ilk uçuşunu 2029 yılında gerçekleştirmeyi planlıyor. Bu tarihe yaklaşılırken, dışsal faktörler, bu devasa uçağın geleceğini tehdit edebilir.
ABD ve diğer bölgelerdeki değişen politikaların, rüzgar enerjisi tedariğinin ekonomik cazibesini azaltabileceği düşünülüyor. Türbin bıçakları için kullanılan çelikten önemli minerallere kadar birçok alanda getirilen yüksek tarifeler, rüzgar türbini üreticileri için yeni zorluklar oluşturuyor. Buna ek olarak, uçağın gelecekte farklı, ancak tartışmalı bir getirisi ise tank ve uçak taşımacılığı olabilir.
Büyük rüzgar türbinleri üretmek neden bu kadar zorlu?
Son yıllarda rüzgar enerjisi, her zamanki gibi büyük bir büyüme göstermiştir. Kâr amacı gütmeyen Climate Central’ın yaptığı bir analiz, ABD’deki rüzgar enerji kapasitesinin 2014 ile 2023 arasında iki katına çıktığını gösteriyor. 2023 yılı itibarıyla, rüzgar, ABD genelinde üretilen elektriğin %10’unu karşılamakta.
Ancak türbinlerin naklini gerçekleştirmek kolay değil. Rüzgar türbini tasarımında, bıçakların olabildiğince uzun yapılması en ideal stratejidir. Uzun bıçaklar, daha fazla rüzgar yakalayarak tek bir türbinden daha fazla enerji üretme kapasitesine sahip olurlar. Ancak bu tür bıçakların karasal kurulumlarının yapılması, mevcut altyapının yetersizliği nedeniyle son derece zordur.
Radia’nın “GigaRüzgar” projeleri adını verdiği büyük kurulumlar için gereken devasa bıçaklar, sıradan yollarla taşınamayacak kadar büyüktür. ABD’deki eyaletler arası otoyollarda, mevcut genişlikler nedeniyle bu bıçakların taşınması mümkün değildir.
Elektrik hatları ve yol tabelaları gibi fiziksel engeller de süreci daha karmaşık hale getiriyor. Bıçak bileşenleri sürekli olarak taşınırken önemli miktarda yakıt tüketimi gerçekleşiyor; bu da amaçlanan fosil yakıt emisyonlarını artırabilir.
“Eğer kıyıya, denizdeki türbinlerin boyutlarında bir türbin yerleştirebilirseniz, kapasiteyi üç katına çıkarabilirsiniz. Elektrik maliyetini de üçte bir oranında düşürebilirsiniz.” diyen Lundstrom, WindRunner’ın kaldıraç niteliği taşıdığını söylüyor. Uçağın 105 metrelik genişliği ve 80 metrelik kanat açıklığı, 7.645 metre küp hacim sunarak, uzun bıçakların rahatça taşınmasını sağlıyor. WindRunner, mevcut tasarımına rağmen görece hafif bir uçak. Bu durum, şirketin iç alanı ağırlık açısından optimize etme kararlılığından kaynaklanıyor. Tam yüklü olduğunda, 72.500 kilogramlık bir yük taşıyabilir ki bu, daha küçük boyuttaki Boeing C-17’den daha düşüktür. Radia, uçağın yaklaşık 1930 kilometre menzil sunacağını ve 0.6 Mach hızında seyr edebileceğini belirtmektedir.
“Bu, inovasyon açısından ilk kez bir uçağın kütle ve hacim açısından en iyi düzeyde olmasının hedeflendiği bir proje.” diyor Lundstrom.
Radia, yeni teknolojiler geliştirmekten ziyade mevcut parça ve sistemlere odaklanıyor. CEO, WindRunner’ın tasarımının, yönetilen parçalar ve teknikler etrafında şekillendirildiğini vurguluyor. Bu yaklaşım, üretim maliyetlerini düşürmeyi ve süreçleri hızlandırmayı hedefliyor.
“Buradaki yenilik, mevcut teknolojileri kullanarak yeni bir sistem oluşturmak.” diyen Lundstrom, bu stratejinin uzun vadede verimliliği artıracağını düşünüyor.
Tüm bu büyüklüğüne rağmen WindRunner, iniş yapılacak yer konusunda esneklik sağlamak üzere tasarlandı. Yerel havaalanlarına inebiliyor, ancak genellikle türbin fabrikalarına yakın “yarı hazırlanmış” alanlarına iniş yapması daha mantıklı olacaktır. Bunun için özel büyük tekerlek sistemleri mevcut. Ayrıca, motorun, kalkış sırasında yere yakın bir yükseklikle tasarlanması, etrafa zarar vermemek için önemli bir önlem oluşturuyor.
Ancak, futbol sahası büyüklüğündeki bir uçağın uçurulabilmesi için ciddi miktarda yakıt kullanımı gerekli. Radia, WindRunner’ın ne kadar yakıt tüketeceği konusunda net bir açıklama yapmıyor. Geçmişte imha edilen Antonov An-225, saat başına 50 litreden fazla yakıt tüketiyordu ki bu da çevresel hedeflerle çelişiyor. Bazı kullanıcılar ise bu durumu Reddit’te eleştirmiştir.
Eleştirmenlerden biri, “Tüm o jet yakıtı, üretim için gerekenden daha fazla enerjiyi hiçbir zaman toplamayı başaramayacak.” demiştir.
Radia, kıyı üstü büyük GigaWind türbinlerini dikkate aldığında, bu taşımanın karbon ayak izinin minimal etki yarattığını savunuyor. Onlar, bileşenlerin rüzgar tarlalarına taşınmasının mevcut karbon ayak izinin sadece %7 kadarını oluşturduğunu belirtiyorlar.
Radia, WindRunner’ın gelecekte temin edilecek yeni GigaWind türbinlerinin yeterli temiz enerji üreteceğini ve üretilen emisyonları azaltacağını iddia ediyor. Nihayetinde, hedefe giden her yolun kabul edilebilir olduğunu savunuyorlar. Radia, uçağı %100 sürdürülebilir havacılık yakıtı (SAF) ile işletmeyi istiyor ki bu da karbon ayak izini önemli ölçüde azaltabilir.
Radia, “Büyük türbinler, rüzgar tarlasının CO2 salınım ayakizine ciddi bir katkı sağlar.” ifadesini kullanarak bu konuyu destekliyor.
Politik değişimler WindRunner’ın geleceğini nasıl etkiler?
Radia, şimdi yeni bir zorlukla karşı karşıya: Değişen yönetim politikaları. Yenilenebilir enerji sektöründeki artışın önemli bir kısmı Joe Biden döneminde hayata geçirilen teşvikler ve altyapı reformlarıyla gerçekleşti. Ancak Trump yönetimi, bu gelişmeleri tersine çevirmek için adımlar atıyor. Bu yıl içinde, rüzgar enerji projelerine yönelik önceliklerin azaltılması anlamına gelen kararlar imzaladı.
Radia’nın geleceği belirsizliklerle doluyken, Lundstrom, daha büyük türbinler için planlarının yönetimin hedefleriyle örtüşebileceğini belirtiyor. Ek rüzgar enerjisinin, artan enerji ihtiyaçlarını karşılayabileceği bir fırsat oluşturduğunu ifade ediyor.
Ülke içinde rüzgar enerjisi projeleri ile ilgili değişken tartışmalar, WindRunner’ın gelişimi üzerinde etkili olabilir. Tüm bu belirsizlikler, Radia’nın uçağını sadece rüzgarda değil, aynı zamanda başka alanlarda da kullanmak üzere araştırmalarını sürdürmesine yol açıyor.> Mayıs ayında şirket, WindRunner’ın ABD Savunma Bakanlığı ile yaptığı bir araştırma anlaşmasını duyurdu. Bu anlaşma çerçevesinde, dünyanın en büyük uçağının askeri ve uzay yüklerine uygun olup olmayacağı değerlendirilecek.
Radia, geçtiğimiz ay Savunma amacıyla WindRunner’ıım duyurmuş ve bu alandaki atılımlarını pekiştirmiştir. Şirket, büyük uçağın askeri taşıma ihtiyaçları için son derece faydalı olabileceği açıkladı.
Son olarak, geçmişte dünyanın en büyük uçağının ana görevlerinden biri, ağır askeri ekipman taşımaktı. Radia ve WindRunner’ın kullanılması planlanan rüzgar çiftlikleri, benzer bir riskten kaçınmak isteye olabilir.
Yazar: Mack DeGeurin/Popular Science. Çeviren: Ozan Zaloğlu.
Dünyanın En Büyük Uçağı, Rüzgar Türbini Bıçakları ve Savaş Uçakları Taşıyacak haberi ilk olarak Popular Science üzerinde yayımlandı.
“`
